Sporda Stres nedir ? Stres ile nasıl başa çıkılır?

Young’a göre stres, maddenin kendi içinde olan bir güç ya da dirençtir. Madde kendi üzerinde uygulanan dış güce kendi direnci oranında bir tepki gösterir. Psikoloji alanında stresle ilgili çalışmalar 1950 yıllarında Amerikan Psikoloji Derneği’nin yıllık raporlarında yer almaya başlamıştır. Cüceloğlu’na göre ise “bireyin fiziki ve sosyal çevreden uyumsuz koşullar nedeniyle, bedensel ve psikolojik sınırların ötesinde harcadığı gayrettir.” Yapılan tanımda stresin hem fiziksel hem de psikolojik boyutları olduğu ortaya konulmaktadır. Mc Grath‘a göre stres ile ilgili süreçler şöyle ele alınmaktadır.

• Kişiye objektif istemler yerleştiren, fiziksel ve sosyal çevre,

• Kişinin istemi algılaması ve buna nasıl tepki göstereceği ile ilgili kararı,

• Algılanan isteme kişinin gerçek tepkisi,

• Tepkiden sonuçlanan durumlar. Bu faaliyetler ve anlamları şunlardır.

• Depolanmış yağ ve şeker kana karışır (mücadeleye gerekli enerji için sağlanır).

• Solunum sayısı artar (bedene daha fazla oksijen sağlanır).

• Kanda alyuvar artar (beyne ve kaslara daha fazla oksijen sağlanır).

• Kalp vurum sayısı artar ve kan basıncı yükselir (bedenin gereken bölgelerine gerekli kan takviyesi yapılır).

• Kan pıhtılaşma mekanizması harekete geçer (yaralanmalara karşı kan kaybını azaltmak için önlem alınır).

• Kas gerilimi artar (kuvvet gerektiren işlere hazırlık yapılır).

• Sindirim yavaşlar veya durur (iç organlardaki kan, kas ve beyne geçer, bağırsak ve mesane adaleleri gevşer).

• Gözbebekleri büyür (daha fazla ışık alınarak algıyı güçlendirmeye yardımcı olunur).

• Bütün duyumlar artar (dış ortamdan daha çok haberdar olunması sağlanır).

• Hipofiz bezi uyarılır (iç salgı sisteminin etkinliği artar, böbreküstü bezinden adrenalinnoradrenalin salgılanır).

Streste kullanılan bilişsel çarptırmalar kısaca şöyledir

• Her şeyi ya da hiçbir şeyi düşünmemek gibi iki uçta düşünmek

• Olağandan fazla genelleme yapmak

• Zihinsel süreçler açısından, olaylar ve üzerinde odaklanılan şeylerde gereksiz ve olumsuz ayrıntılar üzerinde durmak, olukluyu görmemek.

• Sonuca varma konusundaki acelecilik.

• Abartmalar.

• Kendisini başkasından değersiz görme.

• Duyuşsal yargılamalar ve negatif duyguların geçerliliğini kabullenme.

• Çevre ve kişilerden etkilenme

• Sık sık kişiselleştirmeye başvurmak.

Stresin Nedenleri

Stres bireyin istenilmeyen bir durumla karşılaştığında, psikolojik ve fizyolojik olarak ne tepki göstereceğini belirlenmemesi durumudur. Stres bu anlamda üç önemli bileşene sahiptir.

a. Bireyin çevresi.

b. Bireyin algılamaları.

c. Bireyin bu çevre ve algılamaları sonucu uyarılması.

Bir sporcunun müsabaka öncesi büyük bir kalabalık seyirci önünde durumunu bu olaylarla ilişkilendirdiğimizde ortaya şu sonuçların çıktığı kolayca görülebilir. Bireyler stres yaşadıklarında nedenlerini ararlar ve genellikle çevrede kusur bulurlar. Stres sürecini başlatan “stres vericiler” (stressor) stresin nedenidir. Teknik direktör, yönetici, taraftar, çok kalabalık seyirci ve tribünden gelen kötü tezahürat, üzerimde baskı kurdu. Bu durum iki şekilde formüle edilebilir. Birinci Stres Formülü Bir sporcunun birçok kez maçlara çıktığı soyunma odasına girdiğini ve kalp atışlarının yükseldiğini, avuç içlerinin nemlendiğini ve içinden negatif düşünceler geçtiğini düşünelim. İkinci Stres Formülü Bir sporcunun soyunma odasından sahaya çıktığını ve ısınan rakiplerini gördüğünü düşünelim. Sporcu rakip sporcularla başa çıkmanın çok zor olduğunu ve kendi seyircileri önünde mağlubiyet yaşamalarının çok zor olduğunu ve kendi seyircileri önünde mağlubiyet yaşamalarının ne kadar utanç verici ve küçümseyici olacağını düşünmeye başlar.

Spor Ortamında Stresi Oluşturan Etkenler

• Temel gereksinimler açısından öz güvende azalma

• Çalışma koşulları ve çalışma ortamları

• Antrenörün uyguladığı yönetim tarzı

• Müsabakaya ilişkin etmenler

• Seyirci ve maçın skoru

• Engelleme

• Yazılı ve görsel basın

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri

Üç farklı yöntemle stresle başa çıkılabilir. Bunlar; bedenle başa çıkma yolları, zihinle başa çıkma yolları ve davranışla başa çıkma yollarıdır. Bedenle başa çıkma yollarında, gevşeme teknikleri, değişik beden egzersizleri ve beslenme biçimleri yer alır. İkinci gruptaki zihinsel başa çıkma yolları, uyumsuzluğa ve gerilime neden olan faaliyetlerden uzak kalma, zihinsel düzenleme ve dönüşüm tekniklerini içerir. Üçüncü aşamada, davranışla başa çıkma yolu bulunmaktadır. Stresi Ne kadar İyi Tanıyabiliriz? Sporcuların stresi yönetmelerine yardımcı olmak için antrenörlerin veya spor psikologlarının sporcuların fizyolojik, zihinsel ve davranışsal stres bulgularını tanıma yeteneğine sahip olmaları gerekir.

Bütün stres yönetim teknikleri şu üç bileşenin değiştirilmesiyle ilgilidir.

• Çevresel koşullar

• Negatif düşünceler

• Uyarılmışlık düzeyi

Bir veya birkaç güçlü stres kaynağı ile karşılaştığımız zaman üç tercih yolumuz vardır:

a. Düşmana anlayış gösterme,

b. Karşı savaş verme,

c. Geri çekilme

Sporcu karşılaşacağı durumlarla başa çıkmada yeteneklerinden emin değildir. Bu açıklanan nedenlerden dolayı spor psikologları ve antrenörler şu iki konuda uzman olmalıdırlar.

1. Belirsizliği Aşağıya Çekmek: Sporculara bu belirsizliklerle daha iyi başa çıkabilmeleri için psikolojik beceriler öğretilmelidir.

2. Önemi Azaltma: Bu teknik ise antrenörün sporcuların streslerini kontrol altına almaları için başvurdukları diğer bir yoldur.

Sporcunun sonuca verdiği önem içsel ve dışsal olabilir. Dışsal olanlar para, prim, kupa vb. içsel olanlar ise zevk, tatmin ve başarı vb. şeylerdir.

Stresle bireysel olarak başa çıkmak için ise şu yöntemler kullanılabilir:

a. Öz-saygının geliştirilmesi:

b. Denge bölgeleri:

c. İyi yönetim:

d. Niteliklerin geliştirilmesi

e. Ruh sağlığı

f. Algılama Stratejileri:

g. Yaşam temposunun kontrolü

Kaynak Anadolu üniversitesi spor bilimleri – spor psikolojisi

Bir önceki yazımız olan Zihinsel Antrenman nedir Faydaları nelerdir ? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

fitness